Prace doktorskie

Polscy jeńcy wojenni w I wojnie światowej między propagandą a narodowym samozadowoleniem
Projekt doktorski, MLU Halle
Laura Krebs, M.A.

W swoim projekcie doktorskim Laura Krebs skupia się na doświadczeniu niewoli wojennej polskich żołnierzy w latach 1914-1918, głównie na terenie Cesarstwa Niemieckiego.

Jeńcy wojenni byli zjawiskiem masowym podczas I wojny światowej. Ze względu na dużą liczbę jeńców, walczące państwa w bardzo krótkim czasie stworzyły rozbudowany system obozów jenieckich. Jeńcy narodowości polskiej z armii trzech zaborców Polski byli przedmiotem wielkiego zainteresowania politycznego niemal wszystkich państw wojujących. Badani tu polscy jeńcy wojenni byli niemieckimi jeńcami wojennymi w służbie Cesarskiej Armii Rosyjskiej i byli oficjalnie zarejestrowani jako "Rosjanie". Polityka narodowościowa i polska cesarstwa sprawiła jednak, że część z nich, która widziała siebie jako Polaków i/lub była tak postrzegana przez stronę niemiecką, została umieszczona w tzw. "polskich obozach". W tych specjalnych obozach jenieckich Polacy byli narażeni na nacjonalistyczną propagandę i próby instrumentalnego wykorzystania ich do niemieckich celów wojennych. Jednocześnie wypróbowali tam samoorganizację narodową, która miała przynieść korzyści przyszłemu państwu polskiemu po upragnionym ponownym powstaniu. Planowana praca doktorska dotyczyć będzie niewoli żołnierzy polskich w I wojnie światowej na podwójnym tle specyficznego doświadczenia niewoli i szczególnego doświadczenia wojennego Polski jako podzielonego narodu.


Definiowanie "nieoficjalnej medycyny" w Imperium Rosyjskim: perspektywa cesarska i regionalna (połowa XVIII - początek XIX wieku)
Projekt doktorski, MLU Halle
Kateryna Pasichnyk, M.A.

Moja praca doktorska dotyczy pytania, jak ludzie w XVIII-wiecznym imperium rosyjskim definiowali właściwą praktykę medyczną. Historiografia od dawna stwierdza, że medycyna wspierana przez państwo była tylko częścią bardziej wszechstronnego pluralizmu medycznego wczesnego okresu nowożytnego, pomimo wsparcia i sponsorowania przez państwo i wbrew prawom, które dostarczały normatywnych definicji prawnie uznanej praktyki medycznej. Imperium Rosyjskie nie było wyjątkiem. Poprzez systematyczną analizę donosów i dochodzeń w sprawie "nielicencjonowanego leczenia" w Petersburgu i prowincji podolskiej, projekt ten umieszcza normatywny ideał tego, co było "właściwym leczeniem" - praktyką uznaną przez Kolegium Medyczne - w szerszym zakresie alternatywnych poglądów na właściwą praktykę medyczną. Proponuję zbadać definicję dobrej praktyki medycznej jako złożonego procesu angażującego różnych aktorów, administrację medyczną i cywilną, lekarzy państwowych i prywatnych, a także laików jako pacjentów i klientów, obejmującego wzajemne oddziaływanie norm prawnych i społecznych. Przyjęcie perspektywy imperialnej i regionalnej pozwala nam umiejscowić ziemie podolskie w szerszym imperialnym świecie medycznym i zastanowić się nad szerszymi kwestiami, takimi jak wprowadzenie nowej imperialnej normatywności na dawnych ziemiach polsko-litewskich, kształtowanie się przekonań legitymizacyjnych wśród nowych podmiotów oraz dynamika pomiędzy imperialnymi i lokalnymi kulturami medycznymi.

 


Architektura i Reguła. Koncepcja państwa i obecność wojskowa w habsburskiej prowincji Galicja-Lodomeria, 1849-1859
Projekt doktorski, MLU Halle
Frank Rochow, M.A.

Rewolucja 1848/49 stanowiła egzystencjalne zagrożenie dla monarchii Habsburgów. Tylko przy pomocy wojska można było utrzymać poszczególne terytoria w federacji politycznej pod koroną domu Habsburgów. W odpowiedzi, począwszy od 1848 roku, za rządów młodego cesarza Franciszka Józefa I, pod różnymi auspicjami kontynuowano rozpoczęty krótko wcześniej kurs modernizacyjny, który miał przekształcić to "państwo złożone" w nowoczesne państwo oparte na modelu zachodnioeuropejskim. W ramach tego wymuszonego procesu budowania państwa wojsko funkcjonowało jako klamra, która mogła zagwarantować jedynie spójność i integralność terytorialną monarchii. Materialnym wyrazem tej funkcji była realizacja ambitnego projektu stworzenia ogólnomarchijnego systemu fortyfikacji.

Poprzez dokładne zbadanie realizacji podprojektów w Krakowie (dziś: Kraków, Polska) i we Lwowie (dziś: Lwów, Ukraina), opracowano rolę wojska w stosunku do innych aktorów, zarówno państwowych, jak i niepaństwowych. Poprzez analizę zarówno wewnętrznych procesów administracyjnych, jak i zewnętrznych procesów negocjacyjnych, obejmujących wszystkie fazy planowania i realizacji budowy, wydobywa się równie wyraźnie ogólne mechanizmy rządzenia, jak i granice "neoabsolutystycznych" zachowań elit rządzących. W rezultacie powstało wieloaspektowe mikrostudium historii administracyjnej państwa Habsburgów w krytycznym momencie jego rozwoju, w którym łączą się podejścia najnowszej historii wojskowości, metody historycznych badań przestrzennych i zwrotu przestrzennego oraz perspektywy krytyczne wobec panowania.


Konstrukcje tożsamościowe polskich partii na przykładzie Sojuszu Lewicy Demokratycznej i Polskiego Stronnictwa Ludowego
Projekt doktorski, FSU Jena (opiekun naukowy: prof. dr Torsten Oppelland)
Andrea Priebe, M.A.

Od niemal dwóch dekad w dziedzinie badań nad partiami typ partii członkowskiej oceniany jest negatywnie. Twierdzenia z dziedziny badań Party-/Campaign-Change, choć posługują się nowoczesną argumentacją, są słabo osadzone empirycznie, a mimo to rzadko poddaje się je w wątpliwość. Zgodnie z ich założeniem, członkowie partii mają ograniczony wpływ na wygraną partii w obliczu nowych środków komunikacji i wystarczającego wsparcia finansowego partii przez państwo.

Ten sposób argumentacji krytykowany jest jednak, m.in. przez Elmara Wiesendahla, jako odrzucenie korzyści płynących z modelu partii członkowskiej danej epoki. Powołując się na badania wykazujące bliski związek między lokalną walką przedwyborczą na ulicach a oddawanymi później głosami, Wiesendahl podkreśla na przekór trendowi obowiązującemu w nauce, trwającą i niemożliwą do odrzucenia konieczność zmotywowanej i zaangażowanej bazy partyjnej. Jednocześnie dostrzega on fakt konfrontacji partii z dylematem, polegającym na szybkim osiągnięciu przez nie pułapu organizacyjnej tolerancji, jaki wynika z wewnętrznych sprzeczności, niejasności celów, brakujących możliwości motywacji, ale też nakładania sankcji. W związku z tym muszą one stwarzać pewne poczucie sensu przede wszystkim poprzez symboliczne procesy zawłaszczenia i przyporządkowania, na których opiera się gotowość do zaangażowania przez ich członków. W ten sposób Wiesendahl opisuje istniejącą w szeregach partii potrzebę istnienia fenomenu, jaki od lat 1980-tych opisują nauki o organizacjach. Chodzi tu o "tożsamość organizacyjną", dającą się zdefiniować, zgodnie z twierdzeniem Stuarta Alberta i Davida A. Whettena w nazywalnych centralnych, dających się rozróżnić, stałych i spójnych cechach. Propozycję pomostową dla badań nad partiami oferują Albert i Whetten poprzez zwrócenie uwagi na znaczenie jakie ma dla organizacyjnej tożsamości kultura organizacji. Oczywiste jest bowiem to, że także w szeregach partii przekonania, wartości i normy manifestują się przez takie obszary kultury jak symbole, język, narracje i konkretne praktyki. Mimo to tożsamość organizacyjna partii, a przede wszystkim procesualny chakarter ich konstruowania stanowi do tej pory margines badań nad partiami.

Niniejsza praca doktorska zajmuje się dynamicznymi procesami kształtowania tożsamości organizacyjnej partii od 1989/1990 posługując się przykładem dwóch wciąż stosunkowo licznych pod względem liczby członków partii post-komunistycznych (patrząc z perspektywy genealogicznej): Sojuszu Lewicy Demokratycznej i Polskiego Stronnictwa Ludowego. Autorka, przekonana o wciąż ważnej roli partii członkowskiej, zadaje sobie pytanie o jej znaczenie dla identyfikacji członków z ich organizacją i wynikającej z tego wewnątrzpartyjnej więzi. Decyzja o postawieniu w centrum analizy partii polskich wynika z funkcji trendsettera, jaką odgrywają owe partie w Europie Środkowo-Wschodniej na tle znikomego stopnia organizacji i słabości lewicowych formacji. Dodatkową rolę odgrywają tu populistyczne tendencje i nieformalny sposób sprawowania rządów - elementy charakteryzowane jako procesy ogólnoeuropejskie. Za decyzją kryje się dodatkowo postulat, by potraktować systemy partyjne w Europie Środkowo-Wschodniej jako równouprawnione przedmioty badań naukowych we wciąż silnie zorientowanych na zachód niemieckich badaniach nad partiami. Praca oparta jest z jednej strony na analizie oficjalnych interpretacji pod kątem centralizmu partii, ich cech charakterystycznych, stałości i spójności. Z drugiej strony opiera się na wywiadach jakościowych, stanowiących jej empiryczną bazę. Zostały one przeprowadzone w trakcie wielomiesięcznych badań terenowych wśród członków partii niższego szczebla obydwu ugrupowań w różnych regionach Polski. Wywiady zostały już spisane i są obecnie analizowane.


Pierwsze muzea żydowskie w Europie Środkowo Wschodniej ok. 1900 r. na przykładzie Polski, Bohemii i Moraw
Projekt doktorski, MLU Halle (opiekun naukowy, prof. dr. Yvonne Kleinmann)
Dorothea Warneck, M.A.

Między 1896 a 1939 r. powstało w Europie niemal trzydzieści żydowskich muzeów. Równolegle do nich powstawały liczne i częściowe ekspozycje na płaszczyźnie krajowej i światowej. Ich utworzenie przypadło na czas głęboko sięgających przemian i przełomów w europejskich, szczególnie w środowiskach środkowoeuropejskich Żydów, w politycznym i społecznym krajobrazie Europy, a także w europejskim muzealnictwie. Wypróbowywano nowe typy muzeów i formy wystawiennicze, zaś w kontekście wzmacniających się ruchów narodowościowych muzea stały się areną dla performatywnych politycznych procesów negocjacyjnych. Pertraktowano, negocjowano i normowano tu wyobrażenia dotyczące narodowej tożsamości. Pytania, jak europejscy Żydzi mieli ustosunkować się wobec nieżydowskiego otoczenia, jakie koncepcje tożsamości żydowskiej, żydowskiej kultury i historii miały wspierać tworzące tę tożsamość narracje, odnoszono także do muzeum, rozumianego jako medium.

Powstawanie muzeów żydowskich w Europie na przełomie wieków rozumiane jest w ramach niniejszej pracy jako europejski fenomen epoki. Zbadana zostanie ich geneza w Europie Środkowo-Wschodniej pod kątem narodowym, transnarodowym, naukowym, muzealniczym, politycznym, społecznym, a także pod kątem relacji istniejących wewnątrz wspólnoty żydowskiej, przy jednoczesnym uwzględnieniu specyficznego charakteru poszczególnych muzeów. Staram się odpowiedzieć na niniejsze pytania: Jakie wyobrażenia na temat żydowskiej, polsko-żydowskiej, czesko-żydowskiej a także zorientowanej imperialnie tożsamości miały zostać upowszechnione za pomocą jakich narracji historycznych? Za pomocą jakich zbiorów i koncepcji wystawienniczych konstruowano, pertraktowano i upowszechniano powyższe narracje? Jaką funkcję i znaczenie ma muzeum rozumiane jako medium w związku z na nowo pertraktowanymi koncepcjami tożsamości i historiami narodowymi w kontekście sięgających głęboko przemian i cezur początku XX w.? Jakie motywy i intencje kryły się za chęcią gromadzenia zbiorów przez prywatnych żydowskich kolekcjonerów?

Praca ta ma na celu także znalezienie odpowiedzi na pytania dotyczące związków w procesie powstawania niniejszych projektów muzealniczych, ich dyscyplinarnej orientacji i muzeologicznej specyfiki. Jakie formy przyjmował transfer wiedzy, jakie sieci (trans-) narodowych kontaktów i powiązań istniały pomiędzy poszczególnymi żydowskimi muzeami i reprezentującymi ich aktorami? Jak wyglądało to w odniesieniu do innych, nieżydowskich muzeów (np. muzea narodowe, etnologiczne, regionalne)? W ten sposób wczesne muzea żydowskie można sklasyfikować z jednej strony w ogólnoeuropejskim kontekście powstawania żydowskich muzeów na przełomie XIX i XX w., z drugiej zaś strony sklasyfikowania ich w kontekście ogólnego rozwoju narodowego i europejskiego muzealnictwa i debat tego czasu.

Na przykładzie czterech muzeów - Warszawy, Pragi, Lwowa i Mikulova/Nikolburga -, które założono między 1905 und 1938/39 r., badam kontekst powstawania, koncepcje muzealnicze i narracyjne, jak również recepcję pierwszych żydowskich muzeów Europy Środkowo-Wschodniej.


Uchwycić kulturę - przetłumaczyć kulturę. Powieść Wojna polsko-ruska pod flagą biało-czerwoną Doroty Masłowskiej w tłumaczeniu na język niemiecki i angielski.
Projekt doktorski, dotowany przez Polsko-Niemiecką Fundację na rzecz Nauki (PNFN)
Joanna Sulikowska-Fajfer

Autorka bada fenomen transferu kultury w tłumaczeniu literatury pięknej na przykładzie powieści Doroty Masłowskiej, pisarki młodej generacji. Projekt koncentruje się przede wszystkim na zagadnieniu, w jaki sposób polskojęzyczne literackie odniesienia kulturowe zostały przeniesione na grunt języka angielskiego w USA czy Wielkiej Brytanii oraz zaadaptowane w krajach niemieckojęzycznych.

Aby odpowiedzieć na to pytanie, należy poruszyć następujące kwestie: po pierwsze, w jaki sposób kultura manifestuje się w tekście oryginału. Po drugie, należy sprecyzować klasyfikacje strategii translatorycznych, jakimi dysponuje tłumacz. Po trzecie, niezbędne jest opisanie wyborów translatorskich, dokonanych przez tłumaczy przy pracy nad przekładem.

Powieść Doroty Masłowskiej Wojna polsko-ruska pod flagą biało-czerwoną służy jako punkt wyjścia do rozważań na temat transferu kulturowego w przekładzie literackim, ponieważ zawiera wiele fragmentów bezpośrednio jak i pośrednio nacechowanych kulturowo. Specyficzny sposób narracji pisarki, który charakteryzuje się łączeniem stylu potocznego z wysokim, wulgaryzmami i celowo popełnionymi błędami, stanowi wyzwanie w procesie tłumaczenia aspektów kulturowych.


Puryzm w językach słowiańskich ze szczególnym uwzlędnieniem języka polskiego
Projekt doktorski, FSU Jena (opiekun naukowcy: prof. dr. Achim Rabus)
Kai Witzlack-Makarevich, M.A.

Puryzm językowy jako element składowy historii rozwoju języka miał kluczowe znaczenie dla rozwoju i procesu kształtowania się standardowych języków słowiańskich. Nawet jeśli poszczególne języki słowiańskie różniły się znacząco od siebie w podejściu do kwestii puryzmu, żadnemu z nich nie udało się uwolnić całkowicie spod jego wpływu. Punktem wyjściowym projektu pracy doktorskiej są teoretyczne rozważania nad stanem badań w niniejszej dziedzinie. Na tle socjolingwistycznego kontekstu zostaną zbadane różne formy puryzmu w językach słowiańskich, a następnie sklasyfikowane zostaną one w ramy typologiczne (objekt/przebieg/motywy/kierunek/intensywność/aktorzy). Na podstawie tego kontrastywnego przeglądu będzie można zaobserwować, na ile puryzm języka polskiego, który tworzy centrum niniejszej analizy, podlegał lub nie ogólnym wzorcom zachodnich języków słowiańskich, czy można stwierdzić w tym przypadku jakieś specyficzne elementy tego procesu, a jeśli tak, to dlaczego do nich doszło. Na podstawie wyników badań ustalona zostanie pozycja języka polskiego w rodzinie języków słowiańskich pod kątem językowego puryzmu.


"Bombowce, mordercy i buntownicy" - romantyczny fantazmat kobiecego ciała i jego transgresje we współczesnej literaturze polskiej
Projekt doktorski, MLU Halle, finansowany przez Fundację Współpracy Polsko-Niemieckiej
Iris Bauer, M.A.

Projekt doktorski o roboczym tytule "Bombowce, mordercy i buntownicy" - Romantyczny fantazmat kobiecego ciała i jego transgresje we współczesnej literaturze polskiej odczytuje współczesne teksty literackie jako dekonstrukcje wyobrażeń kobiecości powstałych w literaturze romantyzmu, która nadała polskiej kulturze tożsamość. Pokazane zostanie, w jakim stopniu figuracje kobiecego ciała w wybranych dotychczas tekstach, takich jak debiutancka powieść Sylwii Chutnik Kieszonkowy Atlas Kobiet (2008), zbiór poezji Dominiki Dymińskiej Danke (2016) czy Matka Makryna (2014) Jacka Dehnela, zrywają z narracjami "Polki" przekazywanymi przez polskich poetów narodowych. Bo mimo dekonstrukcji systemu wartości i znaków polskiego romantyzmu, które dokonywały się nie tylko w literaturze przed 1989 rokiem, jak np. w Witold Gombrowicz, który w swoich tekstach niekiedy opiera się romantyczno-patriotycznemu ładunkowi artysty, a także indywidualne konfrontacje z kobiecymi ciałami i ich romantycznym wykorzystaniem - na przykład u Tadeusza Boya-Żeleńskiego czy Zofii Nałkowskiej - dopiero po 1989 roku można mówić o początkach krytycznej analizy świadomie narzuconej romantycznym fantazmatom. Jeśli w literaturze debiutujących na początku lat 90. autorek, takich jak Manuela Gretkowska czy Izabela Filipiak, chodzi przede wszystkim o zróżnicowanie kulturowych wyobrażeń kobiecości i demistyfikację wyidealizowanego przez romantyzm macierzyństwa, to dopiero teksty najnowszej literatury współczesnej stanowią ukierunkowane przekroczenia romantycznego fantazmatu ciała "Polki".

Projekt doktorski realizuje tezę, że tylko te najnowsze przykłady literackie, w swoim odbiciu paradygmatu romantycznego, zacierają granice płci i zakotwiczają wyzwolone z płci biologicznej role w nowych zawodach w kulturowym imaginarium, dzięki czemu postacie kobiece, wbrew swojemu romantycznemu, zmistyfikowanemu ładunkowi i swojej silnie okrojonej podmiotowości, mogą ostatecznie stać się także "morderczyniami, zamachowcami i buntowniczkami" (por. Chutnik, 2008, 100). Łącząc romantyczny fantazmat "ciała kobiety" jako zjawisko literackie z kontekstami historycznymi, społecznymi, kwestiami transferu wiedzy i strukturami władzy, można wyciągnąć wnioski na temat tego, jak społeczeństwo polskie konfiguruje się w swoich różnych przestrzeniach, w okresie romantyzmu i współcześnie (po 1989 roku i obecnie), czy też jak konstruowane są tożsamości (literackie) ze szczególnym uwzględnieniem pola napięć między płcią a narodem.


Walka o prawo na terenie zaboru pruskiego. Tworzenie systemów prawnych i ich podmiotów, 1793-1830
Projekt doktorski, MLU Halle, finansowany przez Fundację Współpracy Polsko-Niemieckiej
Simon Behnisch

Na terenach zaboru pruskiego - Prusy Południowe, Prusy Nowowschodnie (1793/95-1806) i Wielkie Księstwo Poznańskie (od 1815) - ścierały się różne kultury prawne. Z jednej strony administratorzy pruscy chcieli przenieść przepisy prawne ze starych prowincji pruskich na nowe tereny, z drugiej zaś musieli wykazać się poszanowaniem dla polskiej kultury prawnej. W trzech prowincjach działały różne teksty i kultury prawne z prawa pruskiego, polskiego i częściowo francuskiego. Chociaż miasta w Polsce przed rozbiorami cieszyły się na ogół mniejszą autonomią niż miasta w "Świętym Cesarstwie Rzymskim", to jednak administracja pruska została skonfrontowana z polską szlachtą, która z tradycji i praktyki kulturowo-politycznej przyzwyczajona była do daleko idących możliwości uczestnictwa.

Okres ziem zaboru pruskiego jest zwykle opisywany i analizowany pod pojęciem "obcego panowania". Taka kategoryzacja implikuje zestawienie aktywnych sił zaborczych z uciskaną polską szlachtą i pospólstwem. Dotyczy to zwłaszcza obszaru zaboru pruskiego, gdzie szlachta i mieszczaństwo formalnie miały mniejsze możliwości uczestnictwa niż w zaborze rosyjskim, a później także austriackim. Celem niniejszej pracy jest przełamanie tej konfrontacji i przedstawienie bardziej złożonego obrazu. Skupia się na negocjowaniu przepisów prawnych, ze szczególnym uwzględnieniem perspektywy aktora, a także idei prawa, stosowania prawa i sprawiedliwości, które różni aktorzy wyrażali w tekstach: Kim byli aktorzy (głównie niepaństwowi), którzy uczestniczyli w tworzeniu prawa? Jak radzili sobie z różnymi kulturami prawnymi? Jakie pojęcie prawa, prawotwórstwa, orzecznictwa i sprawiedliwości realizowali?